„Nasielsk w epoce PRL-u”
Serdecznie zapraszamy Państwa do zwiedzania najnowszej wystawy eksponowanej w naszym lokalnym muzeum, zatytułowanej „Nasielsk w epoce PRL-u”, a także do zapoznania się z rysem historycznym.
Zwracamy się również do Państwa z uprzejmą prośbą o przekazywanie pamiątek z epoki. Tylko zgromadzenie ich w jednym i godnym miejscu ułatwi dostęp do historii i zapewni właściwą ochronę przed zniszczeniem. Pozwoli również na powiększenie dotychczasowych zbiorów.
PRL
Polska Rzeczpospolita Ludowa
GENEZA I CZAS STOPNIOWEJ BUDOWY demokracji ludowej
1945-1948
W nocy, z 31 grudnia 1943 r. na 1 stycznia 1944 r. w Warszawie, powstała Krajowa Rada Narodowa (KRN), organ inspirowany i zdominowany przez komunistów. W okresie okupacji KRN reprezentowali przedstawiciele Polskiej Partii Robotniczej (PPR) oraz ugrupowania od niej zależne, podporządkowane środowiskom realizującym politykę Józefa Stalina w Polsce. W skład KRN wchodziły osoby, które odegrały ważną rolę w czasach peerelowskich. KRN powstała z inicjatywy Władysława Gomułki, a pierwszym przewodniczącym, w 1944 r., został Bolesław Bierut. Funkcję wiceprzewodniczącego piastował Edward Osóbka-Morawski, przynależący politycznie do Robotniczej Partii Polskich Socjalistów (RPPS). KRN poszerzyła swe kręgi w 1945 r. o Stronnictwo Ludowe Stanisława Mikołajczyka, które w połowie tegoż roku uczestniczyło w kontrolowanym przez PPR, Tymczasowym Rządzie Jedności Narodowej.
21 lipca 1944 r. został powołany w Moskwie, Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, na czele którego stanęli czołowi działacze sił komunistycznych. Manifest PKWN - odezwa do narodu, określał zasady ustrojowe przyszłego państwa polskiego i był pierwszym dokumentem nowego organu władzy, adaptującej na gruncie polskim sowieckie wzory ustrojowe, społeczne i gospodarcze. Dokument ten zapowiadał przeprowadzenie oczekiwanej reformy rolnej i uzasadniał rozprawę z walczącym podziemiem. Manifest dał fundamenty dla początku Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej.
19 stycznia 1947 r. odbyły się pierwsze sfałszowane wybory do Sejmu Ustawodawczego, który uchwalił ustawę o wyborze prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Bolesław Bierut, ścisły współpracownik Józefa Stalina, wkrótce został prezydentem.
15 grudnia 1948 r. w wyniku połączenia Polskiej Partii Robotniczej (PPR) i Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS) powstała Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (PZPR), której liderem pozostał Bolesław Bierut, prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.
STALINIZM
1948-1956
Polska utraciła suwerenność i została całkowicie podporządkowana ZSRR, stała się państwem niedemokratycznym, rządzonym przez dyktaturę mono partyjną. Rządy komunistyczne narzuciły społeczeństwu ideologię sowiecką, która w założeniu miała: skolektywizować rolnictwo i wyeliminować prywatny sektor handlu i rzemiosła, walkę z kościołem oraz walkę klas społecznych celowo antagonizowanych przez funkcjonariuszy partyjnych. Lata te charakteryzowały się bezwzględnymi formami represji o wydźwięku autorytarnym i totalitarnym. Propaganda komunistyczna miała na celu kształtowanie postaw, bezwzględnie podporządkowanych władzy, a ci, którzy jej nie ulegali byli uważani za wrogów. Obywateli poddano masowej inwigilacji i terrorowi sterowanemu przez Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) oraz Urząd Bezpieczeństwa (UB). Organizowano procesy pokazowe, prześladowano dawnych żołnierzy Armii Krajowej (AK), przedwojennych oficerów oraz inteligencję. Gospodarka była centralnie sterowana. Podjęto działania mające na celu całkowite podporządkowanie władzy struktur kościelnych, a kulminacją działań było aresztowanie i internowanie prymasa Stefana Wyszyńskiego w latach 1953-1956. Wprowadzono wszechobecny kult Józefa Stalina oraz Bolesława Bieruta.
W nauce, sztuce i literaturze obowiązywał wyłącznie socrealizm (realizm socjalistyczny), a instytucje kulturalne zostały objęte ścisłą cenzurą. U schyłku rządów Bolesława Bieruta, 22 lipca 1952 r. Sejm uchwalił Konstytucję Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, osobiście redagowaną i zatwierdzoną przez Stalina. Tym samym dokonała się zmiana nazwy państwa na wzór innych demokracji ludowych. Urząd prezydenta przestał istnieć, a Rada Państwa przejęła jego kompetencje.
CZAS POSTSTALINOWSKI, PO–PAŹDZIERNIKOWY
1956-1989
Po 1956 r. władze zrezygnowały z budowy pełnego socjalizmu, na rzecz budowy systemu opartego na dominacji Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), trwałym sojuszu z ZSRR oraz planowanej gospodarce. Czasy realnego socjalizmu przedstawiały się następująco:
1956-1970 epoka Władysława Gomułki
Rządy Władysława Gomułki, nazywane małą stabilizacją nastały po wydarzeniach Poznańskiego Czerwca 1956 r. i obiecaną gwarancją odejścia od stalinowskiego terroru. Wtedy to wypuszczono więźniów politycznych, rozwiązano obozy pracy, ograniczono terror Urzędu Bezpieczeństwa oraz zrezygnowano z przymusowej kolektywizacji rolnictwa. Początkowa liberalizacja ustąpiła miejsca autorytarnym metodom, takim jak walka z kościołem, brutalne tłumienie buntów studenckich i robotniczych, polityce antysemickiej i czystkom w partii. Ogłoszona tuż przed świętami Bożego Narodzenia drastyczna podwyżka cen żywności i artykułów przemysłowych wywołała strajki robotników w Gdańsku, Gdyni, Szczecinie i Elblągu, które zostały krwawo stłumione przez wojsko i milicję. Władysław Gomułka ustąpił ze stanowiska.
1970-1980 epoka Edwarda Gierka
Rządy Edwarda Gierka, nazywane cudem na kredyt, charakteryzowały się początkowym rozkwitem gospodarczym i konsumpcyjnym, a następnie całkowitym kryzysem finansowym i społecznym. W pierwszej połowie dekady zamrożono podwyżki cen, podniesiono płace, rozpoczęto sprowadzanie towarów z zachodu i sprzedaż za dolary w sklepach PEWEX-u. Ruszył masowy program budownictwa z wielkiej płyty. Zbudowano Hutę Katowice, Port Północny w Gdańsku, Fabrykę Samochodów Małolitrażowych, w których produkowano Fiata 126p. Edward Gierek odbywał wiele wizyt zagranicznych, ocieplał wizerunek PRL na arenie międzynarodowej. Od 1973 r., w wyniku perturbacji kryzysowych na Zachodzie, Polska nie była w stanie spłatać zaciągniętych kredytów. W sklepach zaczęło brakować podstawowych produktów, wprowadzono kartki na mięso. Dodatkowo zima stulecia 1978/1979, pogłębiła zapaść gospodarczą, sparaliżowała transport i zamroziła fabryki. W czerwcu 1976 r. próba drastycznej podwyżki cen żywności wywołała robotnicze protesty i strajki w Radomiu, Ursusie oraz Płocku. Władze brutalnie stłumiły demonstracje, ale po dwóch dniach wycofały się z podwyżek. Bezpośrednio po wydarzeniach radomskich powstał Komitet Obrony Robotników (KOR). Czas ten zakończył się głębokim kryzysem i falą strajków.
1980-1981 karnawał Solidarności
Strajki na Wybrzeżu w sierpniu 1980 r. zakończyły się podpisaniem porozumień sierpniowych. Komunistyczna władza ugięła się przed robotnikami, co pozwoliło na legalną rejestrację Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego (NSZZ) Solidarność – pierwszej niezależnej organizacji masowej w bloku wschodnim. Kilkunastomiesięczny okres legalnego działania NSZZ Solidarność był bezprecedensowym wyłomem w monolicie władzy komunistycznej. Czas ten charakteryzował się masowym oporem przeciwko władzy autorytarnej oraz walką o prawa pracownicze i obywatelskie. Fala masowych protestów robotniczych w Polsce doprowadziła do upadku rządów Edwarda Gierka.
1981-1983 Stan wojenny
Okres dyktatury wojskowej pod przywództwem gen. Wojciecha Jaruzelskiego, miał na celu brutalne zdławienie opozycji i uratowanie systemu socjalistycznego. Wprowadzono godzinę milicyjną, internowano tysiące działaczy. Solidarność została zdelegalizowana i zmuszona do przejścia do podziemia. Zorganizowała wtedy nowe struktury. Kolportowano prasę i książki w drugim obiegu, organizowano demonstracje i bojkotowano oficjalne instytucje.
1983–1989 schyłek epoki
Całej dekadzie 1980-1989 towarzyszył drastyczny spadek stopy życiowej Polaków, permanentne niedobory podstawowych towarów, gigantyczne kolejki w sklepach oraz rosnące zadłużenie zagraniczne kraju. Wprowadzono system kartkowy na podstawowe produkty spożywcze. Lata długo trwającego kryzysu gospodarczego i politycznego, przez impas decyzyjny władz oraz ponowne naciski społeczne, doprowadziły ostatecznie do rozmów przy Okrągłym Stole i transformacji ustrojowej w 1989 roku. Olbrzymim wsparciem moralnym dla społeczeństwa były w tym czasie pielgrzymki papieża Jana Pawła II.
OKRĄGŁY STÓŁ I PRZEŁOM – 1989
Fala masowych strajków w 1988 roku zmusiła władze komunistyczne do podjęcia rozmów z opozycją. Podczas negocjacji Okrągłego Stołu, trwających od 6 lutego do 5 kwietnia 1989 r., wynegocjowano: ponowną legalizację związku NSZZ Solidarność, utworzenie dwuizbowego parlamentu: Sejmu i Senatu, wprowadzenie urzędu Prezydenta PRL.
Wybory 4 czerwca 1989 r. przyniosły miażdżące zwycięstwo Solidarności, a w konsekwencji upadek systemu komunistycznego w Polsce. Powołano pierwszy niekomunistyczny rząd Tadeusza Mazowieckiego.
