2025 – kolejny dobry rok dla Nasielskiego Domu Edukacji i Historii

Nasielski Dom Edukacji i Historii funkcjonuje w strukturach Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Nasielsku od 15 września 2021 r. jako placówka muzealna promująca i dokumentująca wielowiekową historię Nasielska i związanego z nim mikroregionu. Ekspozycję obiektu stanowi 14 stałych wystaw tematycznych mówiących o dziejach Ziemi Nasielskiej, od zamierzchłych czasów poprzez średniowiecze, aż do współczesności, na które składają się:

·        „Nasielsk w średniowieczu”, 

·        „Wojna 1920 r. na ziemi nasielskiej”, 

·        „Nasielska diaspora żydowska”, 

·        „Nasielski Węzeł Kolejowy”, 

·        „Sto zdjęć na stulecie”, 

·        „Nasielski Hufiec ZHP”, 

·        „Ocalić od zapomnienia”, 

·        „Nasielsk Wczoraj i Dziś”, 

·        „Napoleon w Nasielsku 24 grudnia 1806 r.”, 

·        „Nasielska OSP”, 

·        „Stu zasłużonych nasielszczan”,

·        „Nasielszczan portret własny zatrzymany w starym obiektywie”,

·        „Nasielski Instal”

·        „Nasielsk w rysunku graficznym”.

W Nasielskim Domu Edukacji i Historii działa Pracownia Dokumentacji Dziejów Miasta i Regionu, która tworzy bazę archiwaliów dla wszystkich zainteresowanych lokalną historią, a szczególnie dla studentów piszących rozprawy naukowe dotyczące dziejów północnego Mazowsza. Odbywają się liczne lekcje i wykłady historyczne, opracowujemy monografie lokalnych ośrodków osadniczych, biogramy ważnych Nasielszczan w wymiarze kondycji społecznej, aktywności zawodowej, czy też innych osiągnięć docenianych przez potomnych, podejmujemy próbę kształtowania właściwych postaw patriotyczno-społecznych, upamiętniamy ważne rocznice patriotyczne związane z historią Polski i Mazowsza. Gromadzone są tu również artefakty i pamiątki dotyczące Nasielszczan, ważnych zakładów pracy, związków wyznaniowych i organizacji gospodarczych, społecznych i politycznych minionych dekad. Troszcząc się o nasielskich twórców promujemy ich dorobek artystyczny w zakresie malarstwa i sztuk graficznych. Ponadto w placówce znajduje się Punkt Informacji Turystycznej wspierający turystykę lokalną.

            W minionym 2025 r., już na początku stycznia zbiory Nasielskiego Domu Edukacji i Historii zostały powiększone o cenne dary dotyczące działalności zawodowej p. Jana Maluchnika, zasłużonego pracownika PKP, które przekazał p. Marek Maluchnik pełniący funkcję Sekretarza Nasielska w lokalnej administracji. Pod koniec stycznia obchodziliśmy 162. rocznicę wybuchu powstania styczniowego. Przypomnieliśmy kompleksowe opracowanie przedstawiające przebieg insurekcji 1863 r. w okolicach Nasielska, które wyszło spod ręki Stanisława Tyca w 2023 r. Opisana  problematyka jest bardzo ważna dla Nasielszczan z powodu licznego udziału mieszkańców miasta i gminy w tym zrywie niepodległościowym. 29 stycznia otrzymaliśmy fotografie dotyczące znanej w Nasielsku rodziny rzemieślniczej pp. Piłatowiczów, darczyńcami byli potomkowie tego rodu rozsiani po całym świecie, a więc z USA, Śląska i Niemiec. W lutym zakończono opracowanie monografii wsi Jaskułowo, które ukazało się na stronie internetowej i profilu społecznościowym facebook MGBP  i NDEiH. Przedstawia ono ród drobnoszlachecki Jaskłowskich vel Jaskułowskich, a także późniejszych właścicieli tej wsi – Chojnackich. 1 marca, w Narodowy Dzień Pamięci Żołnierzy Wyklętych przypomnieliśmy działalność żołnierzy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego na Ziemi Nasielskiej w artykule Stanisława Tyca pt. „Gloria Victis – czyli ostatni partyzanci Ziemi Nasielskiej”, przybliżono tego dnia działalność niepodległościową żołnierzy Narodowego Zjednoczenia Wojskowego w Gminie Nasielsk podległych Mieczysławowi Dziemieszkiewiczowi  ps. „Rój”. W marcu zbiory naszego lokalnego muzeum powiększyły się o portrety Józefa Piłsudskiego i Władysława Sikorskiego, które wykonał i przekazał lokalny twórca, Pan Grzegorz Jodłowski mieszkający w Pieścirogach. Uważamy, że warto promować kult, zarówno marszałka Piłsudskiego, jak i gen. Władysława Sikorskiego – polskiego męża stanu, który walczył o Nasielsk w 1920 r. 7 kwietnia  ukazał się artykuł pt. „Zarys dziejów wsi Kędzierzawice”, w którym jego autor, dr Stanisław Tyc omówił historię tej wsi, od średniowiecza do lat 30. XX w., pisząc m.in. o rodzie Kędzierzawskich pochodzących z tej wsi. 4 kwietnia nasze lokalne muzeum zagościło na żywo w programie pt. „Dobrego Dnia na Wiosnę” w TVP 3 Warszawa, co świadczy o profesjonalizmie nasielskiego muzeum i jest powodem do dumy dla osób tu pracujących. 14 kwietnia obchodziiśmy Święto Chrztu Polski, a 15 kwietnia, w Milenium Korony Polskiej,  gościli u nas uczniowie Szkoły Podstawowej Nr 2 im. Stefana Starzyńskiego w Nasielsku, którzy usłyszeli o kulisach koronacji Bolesława Chrobrego i następnie Mieszka II Lamberta. Obydwa te ważne akty polityczne miały miejsce w 1025 r. i były wynikiem długiej akcji dyplomatycznej władców Polski w konfrontacji z wrogością cesarza Niemiec i obojętnością Watykanu. 19 kwietnia obchodziliśmy rocznicę Powstania w Gettcie Warszawskim, tego dnia osoby zwiedzające informowano o tym wydarzeniu, o tyle ważnym, bo w gettcie znaleźli się też nasielszczanie o proweniencji żydowskiej, którzy po 3 grudnia 1939 r. w niewielkiej liczbie przenieśli się do Warszawy. 2 maja  świętowaliśmy Dzień Flagi Rzeczypospolitej Polskiej, a 3 maja obchodziliśmy Święto Konstytucji 3 Maja.  Natomiast 6 maja, w Nasielskim Domu Edukacji i Historii, gościliśmy wieloletniego polskiego dyplomatę Pana Bogusława Zakrzewskiego, który w latach 1976-1979 był ambasadorem w Tajlandii, następnie w przedziale 1983-1986 w Portugalii, natomiast od 1997 r. do 2007 r. w Brazylii. Była to kolejna osoba wielkiego formatu zasłużona w dziejach europejskiej dyplomacji, która odwiedziła Nasielsk i nasze lokalne muzeum. Warto w tym miejscu przypomnieć, że we wrześniu 2022 r. wizytowała u nas p. Daphne Bergsma – ambasador Królestwa Niderlandów. W piątek, 6 czerwca odbyła się kolejna, trzecia już odsłona nasielskiej Nocy Muzeów, podczas której pochylono się nad działalnością zasłużonego na niwie kultury Stefana Jaworskiego, żołnierza, harcerza i muzyka, pracownicy muzeum wyszli po trosze naprzeciw oczekiwaniom mieszkańców, którzy zwracali uwagę na konieczność przypomnienia tej właśnie postaci. Uczestnicy Nocy Muzeów mogli wysłuchać utworów skomponowanych przez Stefana Jaworskiego w interpretacji uczniów nasielskich szkół, ale tej obejrzeć ocalałe fotografie związane z działalnością tego twórcy. 12 lipca Nasielski Dom Edukacji i Historii odwiedziła mieszkanka nowojorskiego Manhattanu, p. Yael Gold Holand wraz z małżonkiem. Nasielsk jest miastem, gdzie przed wielu laty mieszkali ich przodkowie. Nasi goście ze wzruszeniem wysłuchali wykładu nt. społeczności żydowskiej Nasielska, a następnie dokonali wpisu do wyłożonej Księgi Pamiątkowej. W lipcu ukazał się kolejny obszerny artykuł autorstwa Stanisława Tyca zatytułowany „Zarys dziejów Psucina”. Zawarto w nim kompendium wiedzy na temat tego dużego i starego ośrodka osadniczego. Autor z benedyktyńską dokładnością dokonał rekonstrukcji dziejów Psucina, pisząc o jego właścicielach i późniejszych mieszkańcach, przemarszach wojsk podczas pierwszej wojny polskiej i powstania listopadowego. Dokładny opis dotyczy też okresu I wojny światowej, czasu upadku gospodarczego Psucina, a następnie jego odbudowy w okresie II RP. Pod koniec lipca utworzono mini wystawę pt. „Historyczny Nasielsk w miniaturze” prezentującą małe makiety przedwojennych nasielskich budynków. Makiety wykonał i przekazał p. Adam Morawski, twórca strony Architektura Modeli. 1 sierpnia obchodziliśmy 81. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego, jedną z najważniejszych rocznic związanych z walkami narodowo-wyzwoleńczymi Polaków. Trzeba zaznaczyć, że wśród uczestników tego zrywu nie zabrakło Warszawiaków o nasielskim rodowodzie. Skutki tego powstania widoczne są do dziś, bowiem niektóre obiekty dawnej architektury nie zostały odbudowane z wojennej pożogi, jak chociażby Pałac Saski. Przez cały sierpień odwiedzający mogli usłyszeć obszerne informacje na temat Powstania Warszawskiego. Sierpień był również czasem na przypomnienie kolejnej, 105. już rocznicy Bitwy Warszawskiej, której ważnym elementem była Bitwa o Nasielsk stoczona 16 sierpnia 1920 r. To ważne wydarzenie upamiętnia stała wystawa tematyczna „Wojna 1920 r. na Ziemi Nasielskiej” eksponowana w naszej placówce, co świadczy o randze wydarzenia. 18 sierpnia  Nasielski Dom Edukacji i Historii odwiedziły przedstawicielki Stowarzyszenia „Drugie Pokolenie”, czyli potomkowie ocalałych z Holocaustu w osobach p. Ewy Łuczyńskiej i p. Anny Gutkowskiej z Warszawy. Podczas wizyty panie wysłuchały wykładu dotyczącego nasielskiej diaspory żydowskiej, odbyła się też część plenerowa, podczas której nasze gościnie oglądały miejsca związane z religią i kulturą żydowską w Nasielsku. 1 września upamiętniono 86. rocznicę II wojny światowej, a 2 września gościliśmy Amerykanina p. Freda Raimiego (Reingewentza), mieszkańca Ann Arbor w stanie Michigan, który przyjechał do nas w poszukiwaniu swoich korzeni. Pan Fred jest światowej sławy wiolonczelistą, profesorem z zakresu muzykologii na Uniwersytecie Duke`a. Jako ciekawostkę podamy fakt, że jego bliski krewny, Samuel Raimi, wyreżyserował słynnego w całym świecie Spider-Mana. Kolejny już raz pracownicy Nasielskiego Domu Edukacji i Historii mogą poszczycić się kontaktami z osobami wielkiego światowego formatu, znanymi dyplomatami, ludźmi sztuki, kultury czy kinematografii. Mamy świadomość, że promujemy tym samym Nasielsk w całym współczesnym świecie. 16 września odbyła się w Nasielskim Domu Edukacji i Historii podniosła uroczystość nadania tytułu Honorowego Obywatela Gminy Nasielsk dr. Glennowi Kurtzowi z Nowego Jorku, którego dziadek Dawid był mieszkańcem Nasielska do lat 20. XX w. i wyemigrował do USA. Glenn Kurtz jest znanym działaczem na rzecz polsko-żydowskiego pojednania, pracownikiem naukowym na czołowych amerykańskich uczelniach, a także pisarzem promującym polsko-żydowskie dziedzictwo. Uroczystość była dobrą okazją do prezentacji niekwestionowanych osiągnięć, zarówno Glenna i Dawida, ale też Aleksandra Kurtza i jego syna Bronisława – znanych działaczy politycznych i gospodarczych, którzy zamieszkiwali w Chrcynnie. 26 września Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nasielsku, w strukturach której znajduje się Nasielski Dom Edukacji i Historii, otrzymała prestiżową nagrodę im. Kierbedziów w kategorii Działalność Regionalna. Nagroda ta została ustanowiona w 2005 r. przez Bibliotekę Publiczną m. st. Warszawy - Bibliotekę Główną Województwa Mazowieckiego jako swoisty hołd dla patronów nagrody, Eugenii i Stanisławów Kierbedziów - fundatorów zabytkowej siedziby biblioteki na Koszykowej. Od tego czasu nagrody wręczane są nie tylko wyróżniającym się bibliotekarzom i bibliotekom Mazowsza, lecz także osobom i instytucjom wspierającym rozwój bibliotek w województwie mazowieckim. Nagrody im. Kierbedziów wyłaniają ze środowiska bibliotekarskiego placówki wyjątkowe, działające wzorcowo i przekraczające oczekiwania. Laureaci to osoby i instytucje szczególnie zaangażowane w działalność na rzecz książki i czytelnictwa oraz zasłużone dla rozwoju bibliotekarstwa na Mazowszu. W piątek, 26 września br. Pan Radosław Kasiak Burmistrz Nasielska wraz z Jolantą Budziszewską-Rogalską, Dyrektor biblioteki odebrali to szczególne wyróżnienie. A oto słowa laudacji, które odczytano podczas uroczystego wręczenia nagrody: „Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nasielsku (powiat nowodworski) to instytucja, która z niezwykłym zaangażowaniem łączy pasję do książek oraz działalność kulturalną z troską o edukację i rozwój lokalnej tożsamości. Szczególne znaczenie w działalności biblioteki ma powołany we wrześniu 2021 roku Nasielski Dom Edukacji i Historii - wyjątkowa przestrzeń w zabytkowej kamienicy, której celem jest upowszechnienie wiedzy o historii Nasielska i okolic. Stałą ekspozycję stanowi kilkanaście wystaw tematycznych związanych z przeszłością ziemi nasielskiej: od wczesnego średniowiecza do współczesności. To niezwykle cenne i oryginalne połączenie edukacji, kultury i lokalnego dziedzictwa, które czyni bibliotekę nie tylko miejscem wypożyczania książek, lecz prawdziwym centrum refleksji nad tożsamością regionu. Watro podkreślić, że Nasielski Dom Edukacji i Historii to nie jedyna, choć z pewnością najważniejsza, forma kultywowania historii lokalnej. Wśród licznych aktywności biblioteki, często finansowanych z wykorzystaniem zewnętrznych źródeł, szczególne miejsce zajmują działania na rzecz upamiętnienia ważnych wydarzeń i ludzi związanych z Nasielskiem. Za konsekwentne łączenie funkcji bibliotecznej z edukacyjną i regionalistyczną, za umiejętność animowania życia kulturalnego i pielęgnowania pamięci lokalnej - Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna w Nasielsku w pełni zasługuje na Nagrodę im. Kierbedziów w kategorii: Działalność Regionalna”. Przez cały wrzesień trwały intensywne prace związane z planowaną edycją książki „Dzieje Nasielska”, która powstała staraniem nasielskich historyków i zaproszonych do współpracy, m. in. prof. dr. hab. Janusza Grabowskiego. Efekty tego wiekopomnego dzieła będzie można podziwiać już w lutym 2026 r., kiedy to planowana jest promocja książki z udziałem wszystkich jej współautorów. Warto powiedzieć, że 70% tego opracowania wyszło spod pióra dr. Stanisława Tyca, pracownika Nasielskiego Domu Edukacji i Historii.  25 października mieszkańcy Gminy Nasielsk oraz zaproszeni goście mogli wyruszyć w pasjonująca podróż przez wieki i wziąć udział w spacerze pt. „Szlakiem Nasielskich Zabytków”, podczas którego w rolę przewodnika wcielił się dr Stanisław Tyc, znawca dziejów północnego Mazowsza, a Nasielska w szczególności. Trasa spaceru obejmowała m.in. bibliotekę, czyli dawną kamienicę pp. Chojnackich, kościół parafialny, miejsce po byłej synagodze, budynek szkoły żydowskiej, Basztę, a także Fabrykę Guzików, liczne kamienice i miejsca pamięci, które na co dzień mijamy, nie zdając sobie sprawy z ich bogatej przeszłości. Przewodnik nie tylko przytaczał fakty historyczne, ale również ożywiał je anegdotami, ciekawostkami i wspomnieniami mieszkańców, które pozwoliły uczestnikom spojrzeć na znane obiekty z zupełnie nowej perspektywy, zatem historia Nasielska nabrała osobistego, niemal rodzinnego wymiaru. Spacer był elementem większego projektu, czyli gry miejskiej, która odbyła się 11 października 2025 r. i została zrealizowana dzięki dofinansowaniu ze środków „Muzeum Historii Polski” w ramach programu „Patriotyzm Jutra”.  Koniec października przyniósł kolejne osiągnięcie, mianowicie powstała wtedy możliwość wirtualnego zwiedzania wnętrz Nasielskiego Domu Edukacji i Historii. To doskonała okazja, by poznać Nasielsk z zupełnie nowej perspektywy, czyli interaktywnie i ciekawie. 11 listopada upamiętniliśmy Narodowe Święto Niepodległości. W listopadzie powstała monografia wsi Wągrodno autorstwa Stanisława Tyca, w którego bogatym dorobku naukowym znalazły się, oprócz samego miasta, również 23 wsie. Jest to bogate w fakty opracowanie dotyczące gniazda rodowego rodziny Wągrodzkich, z której m.in. wyszedł gen-adiutant ostatniego króla Polski, Franciszek Wągrodzki. 3 grudnia obchodziliśmy smutną 86. rocznicę brutalnego wysiedlenia Nasielszczan o proweniencji żydowskiej z naszego miasta, zakończoną następnie ich eksterminacją w hitlerowskich obozach zagłady.

Wszystkie artykuły dotyczące opisywanych miejscowości, wydarzeń, odwiedzin i relacje z wizyt zamieszczane były na profilu społecznościowym Facebook Nasielskiego Domu Edukacji i Historii i Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Nasielsku oraz stronie internetowej Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Nasielsku, a także większość z nich drukowana była na łamach dwutygodnika „Życie Nasielska”.

W 2025 roku Nasielski Dom Edukacji i Historii odwiedziło 2856 zwiedzających, w liczbie tej znaleźli się uczniowie szkół i przedszkoli z placówek oświatowych Gminy Nasielsk, indywidualni zwiedzający oraz grupy zorganizowane.

Reasumując należy stwierdzić, że rok 2025 był kolejnym dobrym rokiem dla Nasielskiego Domu Edukacji i Historii. Przede wszystkim mamy powody do dumy z powstania długo wyczekiwanego dzieła „Dzieje Nasielska”, które przez cały miniony rok absorbowało naszą uwagę. Mamy nadzieję, że spotka się ono z ciepłym przyjęciem Nasielszczan, zarówno tych obecnie tu mieszkających, jak i rozsianych po całym świecie. Prosimy o śledzenie naszej strony internetowej i profilu społecznościowego Facebook, gdzie będziemy informowali Państwa o terminie promocji publikacji i wzięcia udziału w tym ważnym wydarzeniu z zakresu historii i kultury lokalnej.