Literacki Nobel 2024 dla Han KANG

   Nagroda Nobla w dziedzinie literatury to jedno z najbardziej prestiżowych wyróżnień przyznawanych corocznie od 1901 roku. Podobnie jak pozostałe nagrody ustanowione przez wynalazcę dynamitu, Alfreda Nobla, literacka Nagroda Nobla ma honorować twórców za wkład w rozwój ludzkości. W przypadku literatury jednak Alfred Nobel chciał, aby nagrodę otrzymywał autor, który stworzył „najbardziej wyróżniające się dzieło o tendencji idealistycznej”. To sformułowanie już wywołało liczne interpretacje, a także zmieniające się podejścia do samego wyboru laureatów. Pierwszym laureatem był francuski poeta Sully Prudhomme, którego twórczość wpisywała się w XIX-wieczną tradycję liryczną. W pierwszych dekadach istnienia nagrody dominowali zaś w ogóle twórcy z Europy Zachodniej, szczególnie ci, których prace były zgodne z klasycznymi i humanistycznymi wartościami literatury.
   Literacka Nagroda Nobla przyznawana jest przez Akademię Szwedzką, która składa się z 18 członków, wśród których znajdują się szwedzcy pisarze, poeci, filolodzy i historycy. Nad wyborem laureata pracuje Komitet Noblowski, w tym roku składający się z sześciu osób. Do tej pory w historii Akademia Szwedzka doceniła pięciu polskojęzycznych twórców: Henryka Sienkiewicza (1905 rok), Władysława Reymonta (1924), Czesława Miłosza (1980), Wisławę Szymborską (1996) oraz Olgę Tokarczuk (za rok 2018, przyznana w 2019 roku).
W tym roku Nagrodę Nobla 2024 w dziedzinie literatury przyznano południowokoreańskiej autorce Han Kang. Została doceniona za „intensywną prozę poetycką, która mierzy się z historycznymi traumami i obnaża kruchość ludzkiego życia". Autorka ta zdobyła międzynarodowe uznanie dzięki swoim wnikliwym i emocjonalnie naładowanym powieściom, które nie tylko rzucają światło na najboleśniejsze aspekty współczesnej historii Korei Południowej, ale także w wyjątkowy sposób podejmują uniwersalne pytania o kondycję człowieka i całej ludzkości. Tym, co wyróżnia prozę Han Kang, jest poetycki styl, który przyciąga czytelników i krytyków na całym świecie. Choć jej książki często poruszają trudne tematy, język, jakim się posługuje, jest delikatny i pełen metafor, bogaty w opisy natury i codziennych detali życia codziennego. Wszystko to buduje kontrast z brutalnością, o której pisze, co potęguje wrażenie kruchości ludzkiego istnienia. W jednym z wywiadów autorka przyznała, że pisanie to dla niej sposób na „dotknięcie nieznanego”. Han Kang jest także autorką esejów i wierszy. W swoich utworach często łamie tradycyjne zasady narracyjne, mieszając elementy poezji z prozą, a także przeskakując między perspektywami.
   Han Kang urodziła się w 1970 roku w Gwangju, a gdy miała dziewięć lat, przeprowadziła się z rodziną do Seulu. Jej ojciec Han Seung-won także był szanowanym pisarzem. Swoją karierę rozpoczęła w 1993 roku. Światową sławę zyskała dzięki powieści „Wegetarianka”, która w 2016 roku zdobyła nagrodę Man Booker International Prize. To historia o kobiecie, która postanawia przestać jeść mięso. Zdaniem krytyków ma surrealistyczny, a zarazem metaforyczny wymiar, odnosząc się do kwestii opresji, wolności i ciała. Powieść ukazuje kruchość ludzkiej psychiki i granice, których przekroczenie może prowadzić do wewnętrznej przemiany lub destrukcji. Chociaż „Wegetarianka” przyniosła Han międzynarodowe uznanie, jej twórczość to więcej niż jedna, ikoniczna powieść. Autorka konsekwentnie porusza w swoich książkach tematy związane z traumą, zwłaszcza na tle historycznych wydarzeń, które odcisnęły swoje piętno na podzielonym dziś narodzie koreańskim. W swoich utworach Han Kang nie unika brutalnych obrazów cierpienia, jednak nigdy nie czyni z nich celu samego w sobie. Jej proza to przede wszystkim próba zrozumienia, jak jednostka radzi sobie z bólem, tak psychicznym, jak fizycznym, a także jak trauma wpływa na relacje międzyludzkie i międzynarodowe. Znacząca część twórczości Han Kang osadzona jest bowiem w kontekście trudnych momentów z historii Korei, takich jak wojna koreańska, dyktatura wojskowa czy masakra w Gwangju z 1980 roku, czyli krwawe stłumienie studenckich protestów, które miało kluczowy wpływ na tożsamość samej autorki. Jej ojciec, również pisarz, sam bowiem brał udział w protestach w Gwangju. Jak twierdzi sama Han Kang, tamto wydarzenie ukształtowało jej wrażliwość i sprawiło, że wiele z jej dzieł porusza kwestie przemocy politycznej i społecznej. W powieści „Nadchodzi chłopiec”, Han opowiada o krwawych represjach wobec uczestników protestów prodemokratycznych, pokazując dramat ludzi, którzy musieli zmierzyć się z niewyobrażalnym okrucieństwem.
   Twórczość Han Kang to nie tylko historyczne traumy Korei. Autorka splata osobiste doświadczenia swoich bohaterów z uniwersalnymi tematami straty, bólu i alienacji. W jej książkach pojawiają się też pytania o to, co to znaczy być człowiekiem w świecie pełnym przemocy i cierpienia, a także w jaki sposób można odnaleźć sens w życiu po przeżytej traumie. Jej bohaterowie nie zawsze też odnajdują odpowiedzi na te pytania.
   W Polsce ukazało się kilka książek tegorocznej noblistki. Wśród nich jest „Biała elegia", książka „o żałobie, odrodzeniu i wytrwałości ludzkiego ducha, a także oszałamiające badanie kruchości, piękna i obcości życia". Pisząc „Białą elegię", Han Kang spędziła w Warszawie kilka zimowych miesięcy, przebywając tu na artystycznej rezydencji. „I właśnie zimowa Warszawa jest jedną z bohaterek książki, obok narratorki i jej zmarłej siostry. Nasze miasto odgrywa tu bowiem kluczową rolę, stając się stolicą tytułowej białości- która oznacza tu nie tylko śnieg, ale też żałobę i odrodzenie" - pisała w 2018 roku w „Gazecie Wyborczej" Weronika Szczawińska. Nazwa miasta nie pada w książce ani razu, ale nietrudno się domyślić, o jakie miejsce chodzi, ze względu na historyczne detale. Pozostałe książki noblistki wydane w języku polskim to: „Nie mówię żegnaj", „Wegetarianka" i „Nadchodzi chłopiec", wszystkie ukazały się nakładem W.A.B. Komitet Noblowski podkreślił, że Han Kang „wykazuje się fizyczną empatią wobec ekstremalnych historii życiowych, co jeszcze bardziej wzmacnia jej coraz bardziej metaforyczny styl". Jej twórczość „charakteryzuje się podwójnym ujęciem bólu, związkiem między cierpieniem psychicznym i fizycznym, ściśle związanym z myśleniem Wschodu" - wskazano.
   Książki Han Kang zostały przetłumaczone na kilkadziesiąt języków, a ona sama jest regularnie zapraszana na międzynarodowe festiwale literackie, gdzie dzieli się swoimi przemyśleniami na temat literatury, polityki i roli pisarza we współczesnym świecie.
Przyznanie Han Kang literackiego Nobla w 2024 roku to nie tylko hołd dla jej dotychczasowej twórczości, ale również ważny moment dla literatury światowej. Wyróżnienie jej twórczości przez Szwedzką Akademię pokazuje, że współczesna literatura musi mierzyć się z najtrudniejszymi pytaniami, jakie stawia przed nami historia, ale także nasze codzienne życie. Han Kang swoim pisarstwem udowadnia, że nawet w obliczu największych traum, literatura może być narzędziem do refleksji, dialogu i być może, uzdrowienia.