Kolejny dobry rok

                Miniony 2023 r., wzorem 2022 r. okazał się być okresem prosperity dla nasielskiego muzeum. Warto przypomnieć, że placówka ta funkcjonuje od 15 września 2021 r., a zatem był to drugi pełny rok jej działalności. Już na początku ubiegłego roku opracowano „krótką historię dawnego Domu Nauczyciela”, w której jak wiadomo znajduje się siedziba Nasielskiego Domu Edukacji i Historii. W tym samym miesiącu powstało inne opracowanie zatytułowane „Krótka historia budynku biblioteki” ufundowanego przez ziemiańską rodzinę Chojnackich z Jaskułowa. Na dodatek w styczniu 2023 r. spod ręki dra Stanisława Tyca wyszedł obszerny artykuł zatytułowany „Powstanie styczniowe na ziemi nasielskiej” drukowany w czterech kolejnych wydaniach „Życia Nasielska”, a przedstawiający walki powstańcze z Moskalami na obszarze pod nasielskich wsi. Autor podjął w nim próbę pełnej oceny tego zrywu narodowego w 160. rocznicę jego wybuchu. Jak by tego było mało,  pod koniec stycznia powstało kolejne opracowanie pt. „Historia Nasielska w pigułce”. Również w styczniu minionego roku Nasielski Dom Edukacji i Historii gościł przedstawicieli ukraińskiej gminy Nowa Uszyca w osobach Anatolija Olijnyka – mera oraz jego zastępcę Petro Mazura. Od końca stycznia do 31 marca eksponowana była czasowa wystawa pn. „Artystyczne wizje Pana Jacka” twórczości Pana Jacka Gałężewskiego - twórcy wszechstronnego, którego głównym nurtem działalności są rysunki graficzne, obok rzeźby w drewnie i korze.  W tym samym czasie została udostępniona zwiedzającym stała wystawa tematyczna „Nasielska OSP” ukazująca 120-letnią działalność nasielskiej straży ogniowej. Jednocześnie na łamach „Życia Nasielska” ukazał się artykuł naszego przewodnika po historii omawiający działalność OSP w I połowie XX wieku.

                W lutym ubiegłego roku uruchomiona została czasowa wystawa zatytułowana „Frantic 7” poświęcona dwom poległym w rejonie wsi Kątne amerykańskim lotnikom niosącym pomoc Powstańcom Warszawskim we wrześniu 1944 r. W tym samym miesiącu powstał bardzo szczegółowy, a tym samym obszerny artykuł „Głodowo na kartach historii” będący szerokim spektrum dziejów tej wsi od średniowiecza do współczesności. W lutym powstał obszerny artykuł „Historia wsi Dębinka Czajkowska vel Dębinki”, który wzorem innych tego typu opracowań był prezentowany w „Życiu Nasielska”, na stronie internetowej Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Nasielsku oraz w mediach społecznościowych biblioteki i Nasielskiego Domu Edukacji i Historii. Koniec lutego, to czas kiedy uzupełniono o nowe artefakty przekazane przez Pana Bogdana Ruszkowskiego – Burmistrza Nasielska oraz Panią Annę Kotarbińską, pasjonatkę nasielskiej historii, wystawę „Nasielska diaspora żydowska”. Złożyły się na nie: kipa, hamsa, puchar sederowy, chanukija, mezuzy i medal wraz z dyplomem „Sprawiedliwy wśród Narodów Świata”. Dokonano także aranżacji „okna szabasowego” niemalże „żywcem” przeniesionego z dawnego żydowskiego mieszkania. 

                Marzec 2023 r. był szczególnie szczodry dla Nasielskiego Domu Edukacji i Historii, kiedy to Pan Tomasz Krasoń pochodzący z Nasielska, a zamieszkały w Bostonie przekazał cenne eksponaty kartograficzne i periodyki, a także fragment macewy z nasielskiego kirkutu wykonanej w warsztacie Chaima Cwajghafta. W marcu powstał kolejny obszerny artykuł Stanisława Tyca pt. „Pianowo na przestrzeni wieków” ukazujący dzieje tzw. „okolicy szlacheckiej” złożonej z trzech folwarków i kilku przysiółków zamieszkałych przez drobną szlachtę mazowiecką. W tym samym czasie mieszkaniec Nasielska, Pan Robert Sierzputowski ofiarował replikę munduru podoficera piechoty, oryginalne buty oficerki z okresu międzywojnia oraz publikację pt. „Marynarze w wojnie polsko – rosyjskiej i Bitwie Warszawskiej” autorstwa Sławomira Kudeli. Także w marcu nasielszczanin, Pan Andrzej Waldemar Kordulewski przekazał oryginalny „Dyplom mistrzowski zgromadzenia rzeźników miasta Nasielska” wydany na nazwisko Piotra Krynickiego w 1927 r. z podpisem ówczesnego burmistrza Feliksa Rostkowskiego.

                W połowie kwietnia ubiegłego roku uzupełniono stałą wystawę tematyczną eksponowaną w naszym lokalnym muzeum, pn. „Wojna 1920 r. na ziemi nasielskiej” o m. in. portret gen. dywizji Aleksandra Osińskiego, ale też o jego opinię na temat wartości bojowej żołnierza polskiego sporządzoną właśnie pod Nasielskiem na kanwie wydarzeń z 1920 r. Dopełnieniem wystawy jest kopia obrazu Jerzego Kossaka „Cud nad Wisłą” w oryginalnej ramie z epoki. W kwietniu powstał również artykuł „Nowa Wieś na przestrzeni wieków” poświęcony staremu ośrodkowi osadniczemu sięgającemu średniowiecza, dzisiaj będącemu w strukturach administracyjnych Nasielska. W tym samym miesiącu miała miejsce sentymentalna wizyta 93-letniej Roselyn Swig, której przodkowie przez sto lat zamieszkiwali w naszym mieście. Pod koniec miesiąca opublikowany został kolejny artykuł dra Stanisława Tyca opisujący ośrodki osadnicze ziemi nasielskiej, a mianowicie „Zarys historii wsi Nuna”, który publikowany był w dwutygodniku „Życie Nasielska”, na stronie internetowej i w mediach społecznościowych naszych placówek. Oprócz tego pod koniec kwietnia Nasielski Dom Edukacji i Historii gościł podopiecznych Domu Pomocy Społecznej im. Jana Pawła II w Nasielsku, którzy w dużej mierze pochodząc z innej części kraju pragnęli zapoznać się z historią Nasielska.

                Miesiąc maj rozpoczęliśmy celebrą święta flagi Rzeczypospolitej Polskiej i świętem Konstytucji 3 Maja. Zachęcaliśmy mieszkańców do wywieszenia barw narodowych w zgodzie z polską tradycją oraz szacunkiem dla tych, którzy pod polską flagą walczyli o wolność Ojczyzny. W pierwszej dekadzie maja zorganizowaliśmy „międzypokoleniową lekcję historyczną” dla dzieci z Samorządowego Przedszkola im. Juliana Tuwima, gdzie prelegentką była Pani Karen Bigelow ze swoim mężem Dawidem Grossmanem, który posiada nasielski rodowód. Warto dodać, że Pan Dawid jest emerytowanym pracownikiem NASA, inżynierem budowy pojazdów kosmicznych. Podczas tego spotkania goście z USA przeprowadzili dla przedszkolaków prezentację multimedialną dotyczącą życia na Florydzie oraz rozdali im drobne upominki. W połowie maja odwiedzili nas goście z Turcji i Bułgarii, którzy cyklicznie uczestniczą w spotkaniach w gospodarstwie Państwa Hanny i Krzysztofa Kowalskich z Winnik. Kilka dni później nasze muzeum wzbogaciło się o ikonografię z wystawy „Nasielsk Wczoraj i Dziś”, którą w 2017 r. opracował Pan Tomasz Krasoń. Na wystawę składa się 116 fotografii ukazujących Nasielsk na przestrzeni kilkudziesięciu lat XX stulecia.

                Początek czerwca przyniósł ważne wydarzenie kulturalno-oświatowe, jakim niewątpliwie była „Noc Muzeów”. Przybliżyło to nas znacznie do czołowych ośrodków miejskich nie tylko Polski, ale też całej Europy. Podczas tej uroczystości uczestnicy byli świadkami otwarcia kolejnej stałej wystawy tematycznej pn. „Ocalić od zapomnienia” obrazującej twórczość Pana Jacka Gałężewskiego, którego głównym nurtem działalności są rysunki graficzne stanowiące formę dokumentacji popadających w ruinę starych domostw rozsianych w najbliższym otoczeniu naszego miasta. Jako uzupełnienie Nocy Muzeów należy potraktować wykład naszego muzealnika dra Stanisława Tyca dotyczący eksponowanych wystaw, a tym samym zgromadzonych zbiorów, ale też występy lokalnych artystów młodego pokolenia. Pod koniec czerwca została otwarta stała wystawa tematyczna zatytułowana „Napoleon w Nasielsku 24 grudnia 1806 r.” W skład ekspozycji wchodzi portret cesarza w mundurze generalskim, kopia mapy francuskiej autorstwa gen. Lechartiera z zaznaczonym terenem potyczki i miejscem usytułowana cmentarza wojennego. Oprócz tego oryginalny kirys będący na wyposażeniu ciężkiej jazdy francuskiej nazywanej kirasjerami, a także mapa sztabowa z epoki słynnego napoleońskiego kartografa Ambrosiego de Tardieu oraz kopia dziewiętnastowiecznego sztychu pt. „Nasielskie wzgórze młyńskie” przedstawiająca cesarza w otoczeniu oficerów i żołnierzy, natomiast w tle widnieje nasielski wiatrak w północnej części miasta. Uzupełnieniem wystawy jest opis bitwy o Nasielsk oraz fragment pamiętników barona de Percego dotyczący wyglądu Nasielska w okresie napoleońskim.

                W połowie lipca powstał artykuł pióra Stanisława Tyca pt. „Wielowiekowe dzieje wsi Krzyczki”, w którym autor zrekonstruował historię tego szlacheckiego zaścianka od średniowiecza do Polski Ludowej, również wzorem innych artykułów tego autora drukowany był on na łamach „Życia Nasielska”. Dokładnie 16 sierpnia uczczono kolejną, 103. już rocznicę Bitwy o Nasielsk jako fragmentu Bitwy Warszawskiej 1920 r. Zgromadzona tego dnia młodzież mogła wysłuchać wykładu monograficznego naszego przewodnika po historii dotyczącego zaciętych walk polsko-bolszewickich na obszarze ziemi nasielskiej. Tego samego dnia pracownicy Nasielskiego Domu Edukacji i Historii złożyli wniosek do Fundacji Orlen w programie Czuwamy! Pamiętamy! o dofinansowanie rewitalizacji nasielskiego cmentarza z epoki napoleońskiej pn. „Napoleońskim szlakiem”. Efektem starań było otrzymanie darowizny w kwocie 13 tys. zł., którą przeznaczono na naprawę i pomalowanie ogrodzenia, uprzątnięcie terenu, dokonano nasadzeń roślinności ozdobnej, zakupiono dwa maszty flagowe i tablicę upamiętniającą francuskie pochówki.

                Początek września rokrocznie wykorzystywany jest do przypomnienia zwiedzającym kolejnych rocznic wybuchu II wojny światowej. Tematem wiodącym tych dni jest zatem hitlerowska, ale też radziecka agresja na II RP. W połowie miesiąca ukazał się ciekawy i  obszerny artykuł który wyszedł spod rąk dra Stanisława Tyca pt. „Ów rok 1806”, w którym autor podjął próbę przedstawienia pełnego spektrum wydarzeń związanych z I wojną polską Napoleona na obszarze ziemi nasielskiej. 19 września rozpoczęliśmy przygotowania do 12. już wystawy tematycznej zatytułowanej „Nasielszczan portret własny”. Staramy się, aby była ona zaproszeniem do wędrówki w przeszłość, na spotkanie z ludźmi, którzy zamieszkiwali w Nasielsku i najbliższej okolicy, a podlegali procesom przemian społecznych i ustrojowych, które wpływały na ich wygląd, mimikę, postawy i gesty, z których można będzie odczytać całe stronice dziejów Mazowsza, a nawet całej Rzeczypospolitej. Jako się wcześniej rzekło wrzesień sprzyja licznym wizytom. Tak było też w ubiegłym roku, kiedy to uczniowie Niepublicznej Szkoły Podstawowej im. por. R. Petersa i por. J. Vigny tłumnie odwiedzili nasze muzeum, aby wysłuchać wykładu na temat wojny obronnej 1939 r., ale też m. in. o akcji „Frantic 7”, w której pod Nasielskiem zginęli amerykańscy piloci Robert Peter i Joseph Vigny niosący pomoc materialną i medyczną walczącej w powstaniu warszawskim stolicy.

                Na początku października wystosowany został apel do naszych sympatyków o przekazywanie pamiątek związanych z nasielskimi zakładami pracy, które byłyby właściwie eksponowane w naszym muzeum. W tym samym miesiącu udało nam się uporządkować teren cmentarza wojennego znajdującego się u zbiegu ulic Płońskiej i Lipowej. Przy pomocy wolontariuszy dokonaliśmy nasadzeń roślinności niskiej na tej nekropoli. W tym samym czasie powstało opracowanie pt. „Kompendium wiedzy o herbie Prawdzic”, który zawiera podstawową wiedzę o heraldyce, tynkturach, klejnotach, zwłaszcza w odniesieniu do herbu naszego miasta. Pod koniec miesiąca zainaugurowano wernisaż czasowej wystawy „Malarstwo batalistyczne oczami Grzegorza Jodłowskiego”, naszego lokalnego artysty, mieszkańca Starych Piescirogów. Ta oryginalna ekspozycja doskonale wkomponowała się w tło naszych stałych wystaw i w pewnym sensie je uzupełniła. U schyłku października zaaranżowano małą wystawę mającą na celu przypomnienie postaci świętej pamięci Feliksa Rostkowskiego, którego często określa się mianem burmistrza wszechczasów. Oprócz portretu byłego włodarza miasta znajduje się tu jego biogram i kilka fotografii grupowych naszego bohatera powiększonych do dużego formatu. Osobliwością tej wystawy jest możliwość odsłuchania głosu Rostkowskiego, który został zarejestrowany przez korespondenta Polskiego Radia w 1959 r.

                W pierwszej dekadzie listopada minionego roku został ukończony obszerny artykuł dra Stanisława Tyca zatytułowany „Pieścirogi w minionych wiekach”, w którym autor przedstawił długie, bo liczone od średniowiecza aż do współczesności dzieje tego ważnego ośrodka osadniczego w rejonie Nasielska. Szerszemu odbiorcy artykuł był prezentowany w pięciu kolejnych wydaniach „Życia Nasielska”. W dniu rocznicy odzyskania niepodległości przez Polskę, w Nasielskim Domu Edukacji i Historii odbyła się prelekcja dra Mariusza Błońskiego, pracownika Instytutu Archeologii i Etnologii PAN pt. „Nasielsk nowo odkryty. Wyniki nadzorów archeologicznych podczas prac budowlanych w centrum miasta”. Licznie zgromadzeni uczestnicy spotkania mogli zapoznać się z reliktami dawnej zabudowy Nasielska odkrytymi w Rynku i sąsiednich ulicach. Były to przede wszystkim pozostałości drewnianych i murowanych budynków z XVIII i XIX w. 

                W grudniową niedzielę, po ceremonii odsłonięcia pamiątkowej tablicy poświęconej deportacji nasielskiej społeczności żydowskiej posadowionej na dawnym rynku, w Nasielskim Domu Edukacji i Historii odbyło się spotkanie autorskie z Panem Zdzisławem Suwińskim, historykiem i regionalistą, autorem książki pt. „Lekcja z nieznanej wiedzy. Szlaki zagłady nasielskich Żydów 1939 – 1943”, podczas którego autor przedstawił w szczegółach kulisy powstania publikacji oraz omówił treść zawartą w poszczególnych podrozdziałach. Tego samego dnia miał również miejsce wykład monograficzny dra Stanisława Tyca pt. „Dzieje nasielskiej diaspory żydowskiej”. W połowie grudnia odbyła się w naszym muzeum lekcja historyczna dla dzieci i młodzieży zatytułowana „Historia obrazami pisana” podczas której autor malarstwa batalistycznego płk. Grzegorz Jodłowski opowiedział o swojej pracy zawodowej, ale też o pasji związanej z malarstwem batalistycznym. W spotkaniu udział wzięli uczniowie klas IV – VII Szkoły Podstawowej nr 1 im. Konstytucji 3 Maja w Nasielsku, a także uczniowie Liceum Ogólnokształcącego im. Jarosława Iwaszkiewicza w Nasielsku skupieni w Oddziale Przygotowania Wojskowego.

                W przededniu 217. rocznicy Bitwy o Nasielsk z 1806 r. na kwaterze żołnierzy francuskich dokonano odsłonięcia tablicy informacyjnej poświęconej spoczywającym tam żołnierzom napoleońskim. Dokonano również podniesienia na maszty flag Cesarstwa Francuskiego i Księstwa Warszawskiego. W drugiej części uroczystości, w siedzibie Nasielskiego Domu Edukacji i Historii odbył się wykład monograficzny dra Stanisława Tyca zatytułowany „Napoleon w Nasielsku, Nasielsk w epoce napoleońskiej”. Bardzo szczegółowy wykład dotyczył działań militarnych tego okresu, potencjału gospodarczego Nasielska i struktury wyznaniowej jego mieszkańców. Nie zabrakło także opisu Nasielska widzianego oczyma barona de Percego – naczelnego chirurga Wielkiej Armii, a zawartego w jego pamiętnikach wydanych w Paryżu w 1904 r. Uzupełnieniem ciekawego wykładu było zwiedzanie wystawy poświęconej Napoleonowi. 

                Warto zaznaczyć, że wzmiankowane artykuły o różnorodnej tematyce zamieszczane były na profilu Facebook Nasielskiego Edukacji i Historii oraz Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Nasielsku oraz na stronie internetowej biblioteki. Prawie wszystkie, z małymi wyjątkami drukowane były na łamach dwutygodnika „Życie Nasielska”. Dodać należy, że w minionym 2023 r. naszą placówkę odwiedziło 3264 zwiedzających. W tej liczbie, obok uczniów szkół i przedszkoli z terenu naszej gminy byli także indywidualni zwiedzający rozsiani po całym świecie i grupy zorganizowane. Kończąc należy stwierdzić, że miniony rok był czasem niezmiernie korzystnym dla Nasielskiego Domu Edukacji i Historii i należy sobie życzyć kolejnych tak dobrych lat. Tradycyjnie już zapraszamy do odwiedzić naszego muzeum, aby podnieść poziom edukacji historycznej naszych mieszkańców.